ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, İran’la yeni bir nükleer anlaşmaya varmanın “çok zor” olacağını belirtti. Pompeo, İran’ın mevcut 2015 nükleer anlaşması (JCPOA) yerine geçecek, balistik füzeleri ve bölgesel faaliyetleri de kapsayan kapsamlı bir anlaşmayı kabul etmemesi nedeniyle müzakerelerin önündeki engellere dikkat çekti.
Katar Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Doha’da düzenlediği ortak basın toplantısında konuşan Pompeo, İran’ın “normal bir ülke gibi davranmaya” karar vermesi gerektiğini vurguladı. ABD’nin bu stratejik kararı beklediğini ifade eden Pompeo, ancak bu koşul altında iyi bir sonuca ulaşılabileceğine inandığını söyledi.
ABD’nin Yeni Anlaşma Şartları
Mike Pompeo, ABD’nin İran’dan beklediği tutum değişikliğinin ana hatlarını çizdi. ABD’nin İran’dan talep ettiği yeni ve daha geniş kapsamlı bir anlaşma, 2015’te imzalanan ancak ABD’nin Mayıs 2018’de tek taraflı çekildiği Ortak Kapsamlı Eylem Planı (JCPOA) nükleer anlaşmasının çok ötesine geçiyor. ABD, İran’ın sadece nükleer programını değil, aynı zamanda bölgedeki istikrarsızlaştırıcı faaliyetlerini ve balistik füze programını da kısıtlamasını istiyor.
Pompeo, basın açıklamasında, İran’ın bölgesel terör örgütlerine desteğini kesmesini, siber saldırıları durdurmasını ve uluslararası normlara uygun hareket etmesini beklediklerini yineledi. ABD, bu adımları atmadan İran ile kalıcı bir anlaşmaya varmanın mümkün olmadığını savunuyor.
Nükleer Anlaşmanın Akıbeti ve Yaptırımlar
ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Mayıs 2018’de İran ile P5+1 ülkeleri (ABD, Çin, Rusya, İngiltere, Fransa ve Almanya) arasında imzalanan nükleer anlaşmadan çekilmişti. Washington, anlaşmanın İran’ın nükleer silah elde etmesini engellemede yetersiz kaldığını ve Tahran’ın bölgedeki kötü niyetli faaliyetlerini göz ardı ettiğini belirtmişti. Anlaşmadan çekilmenin ardından ABD, İran’a yönelik ağır ekonomik yaptırımları yeniden uygulamaya koydu.
Yaptırımların temel amacı, İran ekonomisini baskı altına alarak Tahran’ı müzakere masasına dönmeye ve ABD’nin daha kapsamlı taleplerini kabul etmeye zorlamak olarak ifade ediliyor. Ancak İran, ABD’nin anlaşmadan çekilmesini ve yaptırımları “ekonomik terörizm” olarak nitelendirerek, baskı altında müzakere etmeyeceğini defalarca dile getirdi.
Pompeo’nun 12 Talebi
Dışişleri Bakanı Pompeo, Mayıs 2018’de yaptığı bir konuşmada İran’a yönelik 12 maddelik bir talep listesi açıklamıştı. Bu talepler arasında şunlar yer alıyordu:
- Uranyum zenginleştirmeyi ve plütonyum yeniden işleme faaliyetlerini tamamen durdurması.
- Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) ülkenin tüm bölgelerine sınırsız erişimine izin vermesi.
- ABD vatandaşları dahil tüm yabancı uyruklu mahkumları serbest bırakması.
- Bölgedeki terör örgütlerine ve vekalet savaşçılarına desteğini tamamen kesmesi.
- Suriye’den tüm güçlerini çekmesi ve Lübnan’da Hizbullah’a desteğini sonlandırması.
- Yemen’deki Husilere silah sevkiyatını durdurması.
- Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelik füze saldırılarını durdurması.
- Nükleer programının askeri boyutuna ilişkin geçmiş faaliyetlerini tüm detaylarıyla açıklaması.
- Balistik füze programını durdurması.
Pompeo, İran’ın bu talepleri kabul etmesi halinde ABD’nin diplomatik ve ekonomik ilişkileri normalleştirmeye hazır olduğunu, aksi takdirde yaptırımların daha da artırılacağını belirtmişti. Doha’daki son açıklamaları, ABD’nin bu temel duruşunda bir değişiklik olmadığını gösteriyor.