Avrupa Birliği (AB) üye ülkeleri, Rusya Merkez Bankası’na ait dondurulmuş varlıklardan elde edilecek gelirlerin Ukrayna’ya aktarılması konusunda siyasi bir anlaşmaya vardı. Bu karar, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından uygulanan yaptırımlar kapsamında dondurulan yaklaşık 210 milyar avroluk varlığın, Ukrayna’nın yeniden inşası ve savunma ihtiyaçları için önemli bir finansman kaynağı oluşturmasını hedefliyor.
Varılan anlaşma uyarınca, dondurulmuş Rus varlıklarından yıllık ortalama 2,5 ila 3 milyar avro gelir elde edilmesi bekleniyor. Bu gelirin %90’ı Ukrayna’ya askeri yardım olarak, kalan %10’u ise ülkenin yeniden inşasına yönelik projelere tahsis edilecek. Kararın, AB Konseyi tarafından kısa süre içinde resmen onaylanması bekleniyor.
Ukrayna’ya Yıllık Milyarlarca Euro Destek
AB Komisyonu’nun aylardır üzerinde çalıştığı ve tartışmalara neden olan bu teklif, Ukrayna’ya uzun vadeli ve sürdürülebilir bir destek mekanizması sunmayı amaçlıyor. Dondurulan Rus varlıklarının büyük bir kısmı, özellikle uluslararası takas ve saklama kuruluşu Euroclear aracılığıyla Belçika’da tutuluyor. Belçika hükümeti, bu varlıklardan elde edilen karı zaten vergilendirerek Ukrayna’ya yönlendiriyordu. Yeni AB anlaşması, bu mekanizmayı genişleterek, 15 Şubat 2024 tarihinden sonra elde edilen kârların doğrudan Ukrayna’ya aktarılmasını öngörüyor.
Euroclear, 2022 ve 2023 yıllarında dondurulmuş Rus varlıklarından milyarlarca avro faiz geliri elde etti. Bu gelirler, şu ana kadar özel olarak bir hesapta tutuluyordu. AB’nin yeni kararı, bu ve gelecekteki benzer gelirlerin belirli bir kısmının Ukrayna’nın acil ihtiyaçları doğrultusunda kullanılmasına imkan tanıyacak.
Kararın Arka Planı ve Mekanizması
Rusya’nın 2022’deki tam kapsamlı işgalinin ardından Batılı ülkeler, Rus Merkez Bankası’na ait yaklaşık 300 milyar avroluk varlığı dondurmuştu. Bu miktarın önemli bir kısmı (yaklaşık 210 milyar avro), AB ülkeleri içinde bulunuyor. AB Komisyonu, Kasım 2023’te, bu varlıklardan elde edilen kârların Ukrayna’ya aktarılmasına yönelik bir yasal çerçeve önermişti. Teklif, üye ülkeler arasında uzun süren müzakerelerin ve bazı hukuki endişelerin giderilmesinin ardından kabul edildi.
Mekanizma üç aşamadan oluşacak:
- Merkezi saklama kuruluşları, Rusya’ya ait varlıklardan elde edilen net kârları ayrı hesaplarda tutacak.
- Bu kârlar, Avrupa İstikrar Mekanizması (ESM) aracılığıyla Ukrayna’ya aktarılacak.
- Gelirlerin %90’ı Avrupa Barış Tesisi üzerinden askeri yardıma, %10’u ise AB bütçesi üzerinden yeniden imar ve sivil projeler için kullanılacak.
Finansal ve Hukuki Endişeler
Bu kararın alınmasında, başta Avrupa Merkez Bankası (ECB) olmak üzere bazı kurumlar ve üye ülkeler arasında finansal istikrar ve hukuki riskler konusunda endişeler dile getirilmişti. ECB, Rus varlıklarının gelirlerinin kullanılması durumunda avronun itibarının sarsılabileceği ve finansal piyasalarda olumsuz yansımaları olabileceği konusunda uyarılar yapmıştı. Ayrıca, Rusya’nın misilleme yapma ihtimali de göz önünde bulunduruluyordu.
Ancak, G7 ülkelerinin de bu yönde bir kararı desteklemesi ve Ukrayna’nın acil finansman ihtiyacı, AB’nin bu adımı atmasında etkili oldu. Almanya ve Fransa gibi büyük ekonomiler de kararı desteklerken, Macaristan gibi bazı ülkeler başlangıçta çekinceli davranmıştı. Nihayetinde tüm üye ülkeler arasında siyasi uzlaşı sağlandı.
Gelecekteki Adımlar ve Uzun Vadeli Planlar
Bu karar, dondurulmuş Rus varlıklarının *gelirlerini* hedef alsa da, bazı AB ülkeleri ve Ukrayna, varlıkların *kendilerinin* doğrudan kullanılması yönündeki tartışmaları sürdürüyor. Ancak bu durum, daha karmaşık hukuki ve uluslararası hukuk sorunlarını beraberinde getirdiği için şu an için daha zorlu bir seçenek olarak görülüyor. Mevcut anlaşma, Ukrayna’ya kısa ve orta vadede önemli bir finansal destek sağlaması beklenen somut bir adım olarak kayıtlara geçti.