Türkiye’nin sosyal güvenlik sistemi üzerinde potansiyel bir baskı oluşturan demografik değişimler, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Mayıs 2024 verileriyle bir kez daha gözler önüne serildi. Özellikle Sivas, Zonguldak ve Kütahya illerinde aktif sigortalı çalışan sayısının emekli sayısından daha az olması dikkat çekiyor. Bu illerde her 100 aktif çalışana düşen emekli sayısı 100’ün üzerine çıkarak alarm zilleri çalmaya başladı.
Türkiye genelinde ise emekli başına düşen aktif çalışan sayısı 1.66 olarak belirlenirken, uzmanlar sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği için bu oranın ideal olarak 3 ila 4 seviyesinde olması gerektiğini vurguluyor. Bu durum, ülkenin genelinde sosyal güvenlik sisteminin finansmanı ve sürdürülebilirliği açısından önemli bir zorluğa işaret ediyor.
Üç İl Alarm Veriyor: Sivas, Zonguldak, Kütahya
SGK verilerine göre, Türkiye genelinde 16 milyon 633 bin 630 aktif sigortalı çalışana karşılık, 10 milyon 23 bin 945 emekli bulunuyor. Ancak bazı iller, ülke ortalamasının çok daha altında bir tablo sergiliyor. Sivas, Zonguldak ve Kütahya, aktif çalışan sayısının emekli sayısını karşılayamadığı iller olarak öne çıkıyor:
- Sivas: Emekli başına düşen aktif çalışan oranı 0.94. Bu, her 100 aktif çalışana karşılık 106 emeklinin bulunduğu anlamına geliyor.
- Zonguldak: Bu oran 0.95 olarak kaydedildi. Yani 100 aktif çalışana 105 emekli düşüyor.
- Kütahya: Oran 0.96 ile kritik seviyede. Her 100 aktif çalışana 104 emekli düşüyor.
Bu üç ilin yanı sıra, Amasya, Sinop, Kastamonu, Edirne, Çankırı ve Balıkesir gibi illerde de aktif çalışan-emekli oranı 1’e çok yakın seyrediyor. Bu durum, bu illerdeki genç nüfusun azalması, doğum oranlarındaki düşüşler ve iş imkanlarının kısıtlı olması nedeniyle yaşanan göçlerle ilişkilendiriliyor.
Türkiye Ortalaması ve Uzman Görüşleri
Ülke genelinde 1.66 olan aktif çalışan-emekli oranı, sosyal güvenlik sisteminin geleceği açısından endişe verici bulunuyor. Emeklilik yaşının düşürülmesi, erken emeklilik imkanları ve demografik yapıdaki değişimler bu oranın düşmesinde etkili olan başlıca faktörler olarak gösteriliyor.
Prof. Dr. Cem Kılıç’tan Değerlendirme
Konuyla ilgili görüşlerini paylaşan Sosyal Güvenlik Uzmanı Prof. Dr. Cem Kılıç, ideal oranın 3-4 civarında olması gerektiğini vurgulayarak, “Bu oran, bizim sistemimizde ciddi bir bozulmayı işaret ediyor. Sistem, genç nüfusun katkılarıyla ayakta kalırken, bu dengenin bozulması SGK’nın finansal sürdürülebilirliğini tehdit ediyor” ifadelerini kullandı. Kılıç, doğum oranlarındaki düşüşlerin ve emeklilik yaşındaki ayarlamaların önemine dikkat çekti.
Dengeli Kentler ve Yüksek Oranlı İller
Öte yandan, bazı iller daha dengeli veya yüksek aktif çalışan-emekli oranlarına sahip. Bu iller genellikle genç nüfusu yoğun olan ve doğum oranlarının yüksek seyrettiği bölgeler:
- Gaziantep: 3.11
- Şanlıurfa: 3.06
- Van: 2.95
Türkiye’nin büyük metropolleri olan İstanbul, Ankara ve İzmir’de ise oranlar ulusal ortalamanın üzerinde seyrediyor:
- İstanbul: 2.19
- Ankara: 2.30
- İzmir: 2.02
Bu büyük şehirler, sundukları iş imkanları ve ekonomik canlılık sayesinde daha fazla aktif çalışan nüfusu barındırarak sosyal güvenlik sistemine daha fazla katkı sağlıyor.
Geleceğe Yönelik Çözüm Arayışları
SGK verileri, Türkiye’nin demografik yapısında ve sosyal güvenlik sisteminde önemli dönüşümler yaşandığını gösteriyor. Özellikle çalışan sayısının emekli sayısından az olduğu iller için yerel ekonomik kalkınma modelleri, genç nüfusu tutacak istihdam imkanları ve yaşlanan nüfusun toplumsal hayata entegrasyonu konularında özel politikalar geliştirilmesi gerektiği düşünülüyor. Genel olarak ise sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği için uzun vadeli ve kapsayıcı çözümlerin üretilmesi büyük önem taşıyor.